خونریزی مقعدی یکی از علائم شایع در بیماری های مقعدی است که می تواند باعث ایجاد نگرانی و اضطراب قابل توجهی در افراد شود. مشاهده خون در مدفوع یا روی دستمال توالت پس از اجابت مزاج، پدیدهای است که نباید هرگز نادیده گرفته شود. اگرچه در بسیاری از موارد خونریزی مقعدی ناشی از بیماری های خوش خیم و نسبتاً رایجی مانند هموروئید (بواسیر) است، اما این علامت می تواند نشانه ای از وجود بیماری های جدی تر برای بیمار باشد. در این میان، آزمایش مدفوع به عنوان یکی از اولین و در دسترس ترین ابزارهای تشخیصی، نقش ویژهای در بررسی علت خونریزی و غربالگری بیماری های گوارشی ایفا می کند. در ادامه از این مقاله به بررسی اهداف آزمایش مدفوع در هنگام خونریزی مقعدی، بیماری هایی که از طریق این آزمایش قابل تشخیص هستند و بررسی دقیق ارتباط هموروئید داخلی با خونریزی خواهیم پرداخت.
آزمایش مدفوع در موارد خونریزی مقعدی
هنگامی که بیماری با مشکل خونریزی مقعدی به پزشک مراجعه می کند، آزمایش مدفوع یا همان آنالیز مدفوع یکی از اولین آزمایش های درخواستی است. اهداف این آزمایش چندگانه هستند و معمولا برای تشخیص وجود خونریزی پنهان ، بررسی عفونت های انگلی و میکروبی و وضعیت گوارش بیمار تجویز می شوند.
گاهی اوقات مقدار خون در مدفوع آنقدر ناچیز است که با چشم و توسط خود بیمار قابل مشاهده نیست. این حالت به عنوان خون پنهان مدفوع شناخته می شود. آزمایش ها می توانند مقادیر بسیار کم هموگلوبین را در مدفوع شناسایی کنند که این آزمایش بخش مهمی از غربالگری سرطان کولون است. همچنین خونریزی گاهی ناشی از عفونت های باکتریایی یا انگل ها یا کرم های روده ای است. آزمایش مدفوع می تواند وجود تخم انگل، کیست یا باکتری های بیماری زا را مشخص کند. در نهایت بررسی وجود چربی، فیبرهای غذایی هضم نشده یا مواد صفراوی در مدفوع می تواند به پزشک در تشخیص بیماری هایی که باعث سوء هاضمه یا جذب ضعیف مواد مغذی می شوند، کمک کند.
بیماری های قابل تشخیص از طریق آزمایش مدفوع
آزمایش مدفوع روشی است به درون سلامت دستگاه گوارش می تواند انواع بیماری های گوارشی روده ای را تحت بررسی قرار داده و به درمان آنها کمک کند.
۱. بیماریهای التهابی روده (IBD): شامل دو بیماری اصلی کولیت زخمی و بیماری کرون می باشد. این بیماری ها باعث التهاب مزمن دستگاه گوارش می شوند.
۲. سرطانها و پولیپ های روده بزرگ: تومورهای سرطانی در روده بزرگ یا راست روده می توانند باعث زخم شدن دیواره روده و خونریزی شوند. خونریزی در این موارد اغلب مزمن است و ممکن است با مدفوع مخلوط شود. آزمایش خون مخفی در مدفوع یا آزمایش DNA روشهای بسیار موثری برای شناسایی زودهنگام این سرطان ها قبل از اینکه علائم شدیدی ایجاد کنند، هستند.
۳. عفونتهای گوارشی: اسهال خونی می تواند ناشی از عفونت های باکتریایی، ویروسی یا انگلی باشد. آزمایش کشت مدفوع و آنتی ژن می تواند عوامل متعددی را تحت بررسی و درمان قرار دهد.
۴. دیورتیکولیت: وجود برآمدگی های کوچک کیسه ای در دیواره روده در سنین بالا شایع است. اگر این کیسه ها ملتهب شوند دیورتیکولیت نام داشته و می توانند باعث خونریزی و درد شوند. اگرچه تشخیص اصلی با سی تی اسکن است، اما آزمایش مدفوع برای رد کردن سایر علتهای جدی تر یک امر ضروری است.
نحوه آمادهسازی و انجام آزمایش مدفوع
برای اینکه نتایج آزمایش مدفوع دقیق باشد، رعایت نکات زیر توسط بیمار قبل از انجام آزمایش ضروری است:
۱. رژیم غذایی: در برخی آزمایش های قدیمی تر ، بیمار ملزم بود مصرف گوشت قرمز، ترب، سیب زمینی خام و برخی داروها (مانند آسپرین و ویتامین C) چند روز قبل از آزمایش را متوقف کند، زیرا این مواد غذایی باعث تغییرات در نتایج آزمایش می شده اند. امروزه در آزمایش های جدیدتر، رژیم غذایی معمولاً محدودیت خاصی ندارد، اما بهتر است که با پزشک مشورت شود.
۲. نمونه گیری: نمونه مدفوع نباید با ادرار یا آب توالت مخلوط شود و باید حتما از ظروف مخصوصی که آزمایشگاه می دهد استفاده شود.
۳. تکرار آزمایش: گاهی اوقات پزشک ممکن است درخواست کند که آزمایش در سه روز متوالی یا از سه دفعات مختلف اجابت مزاج انجام شود تا احتمال خطا کاهش یابد.
آیا هموروئید داخلی باعث خونریزی می شود؟
بله، قطعاً. هموروئید داخلی یکی از شایع ترین علتهای خونریزی مقعدی است. از آنجا که همورویید داخلی در داخل راست روده قرار دارد، باکتری های موجود در مدفوع و فشار ناشی از دفع، می توانند باعث پارگی سطح این رگهای متورم شوند.
معمولا در خونریزی ناشی از هموروئید داخلی ، خون رنگ قرمز روشن است و خون معمولاً در پایان اجابت مزاج و جدا از مدفوع (چکیدن یا پاشیدن در کاسه توالت) دیده می شود و حتی در مواردی ممکن است خون روی سطح مدفوع را بپوشاند.
چرا آزمایش مدفوع کافی نیست؟
اگرچه هموروئید یک بیماری بسیار شایع است، اما جدی ترین و خطرناک ترین عارضه این است که همه خونریزی ها ناشی از هموروئید داخلی تلقی شوند . آزمایش مدفوع می تواند وجود خون یا عفونت را تایید کند، اما نمی تواند با قطعیت بگوید که منشاء خون دقیقا کجاست. بنابراین بیمار ممکن است خونریزی را ببیند و فکر کند همورویید دچار تحریک شده ، در حالی که سرطان روده بزرگ نیز در حال خونریزی است. به همین دلیل، اگر فردی بالای ۴۰ یا ۵۰ سال باشد و سابقه خانوادگی سرطان روده داشته باشد، حتی با وجود تشخیص هموروئید، پزشکان معمولاً انجام کولونوسکوپی (آندوسکوپی کل روده بزرگ) را توصیه می کنند.
آزمایش مدفوع یک ابزار غربالگری عالی است که اگر نتیجه آزمایش هم منفی باشد، احتمال وجود تومورهای بزرگ یا پولیپ های پیش سرطانی کمتر می شود. اما اگر نتیجه مثبت باشد، یعنی خونی در روده وجود دارد و منبع آن باید با روش های تصویربرداری دقیق مثل سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی پیدا شود.
دیدگاه خود را بنویسید