بارداری دوره ای بسیار شیرین و چالش برانگیز است که ممکن است با بیماری یا مشکلاتی هم همراه باشد. یکی از این مشکلات های کمتر شناخته شده اما بسیار ناتوان کننده، فیستول در بارداری است؛ فیستول عارضه ای است که در صورت تشخیص دیرهنگام، عوارض های جسمانی و اجتماعی گستردهای به همراه دارد. در ادامه از این مقاله به صورت دقیق به بررسی علت ، علائم و نحوه درمان فیستول بارداری خواهیم پرداخت.
فیستول چیست؟
فیستول به طور کلی به ایجاد یک مسیر غیرطبیعی بین دو عضو توخالی یا بین یک عضو داخلی و سطح پوست گفته می شود. این مسیر عفونی می تواند موجب نشت مایعات، عفونت های مکرر و اختلال عملکرد اندام ها شود. هنگامی که این وضعیت در زمان حاملگی رخ می دهد، به آن فیستول بارداری گفته می شود. فیستول بارداری به دلیل تغییرات هورمونی، افزایش حجم رحم و فشارهای شدید ، سیر بیماری را متفاوت کرده و حتی درمان آن را متفاوت می کند. فیستول ها در بارداری ممکن است میان مثانه و واژن (فیستول وزیکوواژینال)، میان رکتوم و واژن (فیستول رکتوواژینال) یا حتی در نواحی کمتر شایع تر ایجاد شوند که هر یک از این انواع، الگوی علائم و رویکرد درمانی خاصی دارند.
شیوع فیستول بارداری
امروزه شیوع فیستول نسبتاً پایین است، اما در مناطق با دسترسی محدود به مراقبت های مامایی یا حتی محیط هایی با بهداشت پایین ، این عارضه همچنان به عنوان یک معضل سلامت عمومی شناخته می شود. بارداری های پرخطر، زایمان های طولانی و مداخلات جراحی غیرایمن، بستر مناسبی برای شکل گیری فیستول فراهم می کنند. اهمیت فیستول نه تنها به دلیل ناراحتی جسمی، بلکه به سبب عوارض و تبعات عمیق آن است؛ احساس شرم، انزوای اجتماعی و افسردگی از پیامدهای شایع این مشکل به شمار می روند.
علت فیستول بارداری چیست؟
شناخت علت فیستول بارداری نیازمند بررسی هم زمان چندین عامل می باشد. از این رو اصلی ترین علت های فیستول عبارت اند از:
- فشار طولانی مدت سر جنین بر بافت های لگنی: در زایمانه ای دشوار و طولانی، کاهش خون رسانی به بافت ها می تواند منجر به نکروز و در نهایت ایجاد مسیر فیستولی شود.
- جراحی ها: سزارین های پیچیده یا ترمیم های ناموفق زایمانی، گاه ناخواسته به آسیب ارگان های مجاور می انجامند.
عفونت های لگنی کنترل نشده: التهاب مزمن می تواند ساختار بافتی را تضعیف کرده و زمینه ساز ایجاد ارتباطات غیرطبیعی شود. - بیماری های زمینه ای: ابتلا به بیماری های نظیر بیماری کرون یا تومورهای لگنی، احتمال بروز فیستول را افزایش می دهند.
- البته که بروز فیستول صرفا به این موارد ختم نشده و ممکن است عوامل دیگری را نیز در بر بگیرد .
نشانه های فیستول
علائم فیستول در دوران بارداری یاهمان فیستول واژن می تواند به صورت تدریجی و گاه مبهم باشد. نشت غیرارادی ادرار یا مدفوع از واژن، بوی نامطبوع مداوم، تحریک پوستی و عفونت های عود کننده از نشانه های اصلی آن هستند. در برخی موارد، درد لگنی مبهم یا احساس رطوبت دائمی گزارش می شود. اهمیت تشخیص زودهنگام در این مرحله دو چندان است، زیرا درمان به موقع می تواند از تشدید عوارض جلوگیری کند.
تشخیص فیستول در بارداری
تشخیص فیستول در بارداری شامل معاینه فیزیکی و یا انجام برخی تصویر برداری ها می باشد. انجام تست های رنگی، سیستوسکوپی و روش های تصویربرداری مانند MRI می توانند محل و وسعت فیستول را مشخص کنند. در دوران بارداری، انتخاب روش های تشخیصی باید با احتیاط و در نظر گرفتن ایمنی جنین انجام شود که ممکن است تا حدودی آن را پیچیده کند.
درمان فیستول
نحوه درمان فیستول در بارداری از حساس ترین بخش های مدیریت این عارضه است. به طورکلی درمان فیستول به عوامل متعددی از جمله اندازه فیستول، محل آن، سن بارداری و وضعیت عمومی مادر بستگی دارد. در موارد خفیف، استراحت، کنترل عفونت و استفاده از برخی دارو ها (تحت نظر پزشک) به ترمیم خود به خودی عارضه کمک می کند. این روش درمانی بیشتر در فیستول های کوچک و تازه تشکیل شده کاربرد دارد.
در فیستول های شدید تر یا وسیع، جراحی یک امر ضروری است که ممکن است در دوران بارداری سخت باشد. معمولا عمل فیستول تا پس از زایمان به تعویق می افتد تا خطرات برای جنین کاهش یابد. تکنیک های جراحی مدرن، با استفاده از بخیه های ظریف و فلپ های بافتی، میزان موفقیت را به طور چشمگیری افزایش دادهاند.
نحوه پیشگیری از فیستول در بارداری
پیشگیری از فیستول در بارداری بیش از هر چیز به ارتقای کیفیت مراقبت های دوران بارداری و زایمان وابسته است. آموزش های ماما یا متخصص زنان ، داشتن سبک زندگی و تغذیه ای سالم ، شناسایی به موقع بارداری های پرخطر، نقش کلیدی در کاهش بروز این عارضه دارند. بارداری و زایمان ایمن، نه تنها سلامت مادر و جنین را تضمین می کند، بلکه از پیامدهای طولانی مدت نیز پیشگیری می کند.
نکته پایانی
فیستول در بارداری، اگر چه چندان شایع نیست ، اما بسیار بیماری پیچیده و دردناکی به شمار می رود. آگاهی، تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمانی مناسب، نکاتی هستند که بیمار بایستی در زمان ابتلا به این بیماری آن را در نظر داشته باشد.
دیدگاه خود را بنویسید